|
Yeri: Molebutton köyü, Kmaraş ili Nurhak ilçesinin 22 km KB’sında(Elbistan ilçesinin 25km KD’sunda) yer alır.13.yy kaynaklarına göre köy Kral yolunun bir kolu olan Besni(Antep) – Elbistan yol güzergahı üzerinde olup Elbistan’a 6 saat mesafede yer alır.
Tarihi ve Kökeni: Tarihsel anlamda köyün kökeni hakkında kesin bir bilgi vermek şu anda elimizde bulunan ve sınırlı sayıda olan kaynaklarla maalesef mümkün değildir. Köy tarihi hakkında bulunabilen kaynakların çoğunluğu sözlü kaynaklardan derlenmiş bulunmaktadır. Molebutton köyünün bulunduğu alanın kral yolu ya da diğer ismiyle ipek yolu güzergahında bulunduğu düşünülürse yörenin neredeyse yazılı tarih kadar güncel; sözlü tarih kadar eski olduğunu söylemek abartı olmayacaktır.. Sürekli istilalara maruz kalan kral yolu geçmişten günümüze kadar bir çok ulusa ev sahipliği yapmıştır. Bu yönüyle değerlendirildiğinde yörenin günümüzde yerleşim yeri olarak kullanılan alanın güney-güney Doğusuna düşen ve bu gün aynı isimle anılan xâne düzlüğü’ nün köyün ilk yerleşim alanı olduğunu söyleyebiliriz. Köy 11. ve 12. yy’ larda İlhanlı devletinin daha sonra Mamliklilerin, Moğolların ve 12. 13.yy’ larda Anadolu Selçuklularının hakimiyetine girmiştir.Bu dönemde Halep vilayetine bağlı bir yol üstü yerleşim birimi iken (Kral yolu) bu dönemde Zillihan ‘’ Xâne Xrâva’’ olarak bilinmektedir. Zillihan ismini hanın kapısında asılı olan büyük bir çan’dan alındığı söylencedir. Bu çan özellikle kış mevsiminde yöreyi kullanan kervancıların kar ve tipi gibi iklim olaylarından dolayı yollarını bulabilmeleri için kullanılmıştır. Günümüzde dahi bölgede yaşayan insanlarımız kabaca Alçiçek-Zerdekeş arasındaki vadi boşluğuna kanalize olarak esen rüzgarın şiddetini ve kış mevsiminde ki etkilerini bilirler. 13-14.yy ‘larda Dulkadiroğulları beyliğine bağlı Nergele nahiyesine bağlı bir mezraa konumuna geçmiş olup daha sonra Osmanlı imparatorluğu’nun denetimine ve nihayetinde Cumhuriyetin ilanından sonra K.Maraş ili Elbistan ilçesine bağlı Hançıplaklar Köyü olmuştur. 1993 yılında Nurhak’ın ilçe olmasıyla Nurhak’a bağlanmıştır. Aynı dönemde bölgede kurulan ve Alçiçek, Miralı, Derbent, Zillihan köylerinin birleşmesiyle oluşan Barış belediyesine dahil oldmuştur.(27 Mart 1994)
Sözlü kaynaklardan alınan bilgilere göre yöre insanları İran-Horosan, Ankara-Haymana,(Taşo Kapu ağa bölgeye yerlesen ilk sinemilli aşireti ağasıdır) Kayseri-Pınarbaşı, K.Maraş-Elbistan(İğde köyü), Alçiçek Köyü ve en son bugünkü Molebutton arazisine yerleştikleri tahmin edilmektedir(Kaynak: usi batte). 1970’li yılların sonlarına kadar göçebe kültürün kalıntılarıyla yaşamlarına devam eden köy insanları bir nevi geçmiş yaşantıları hakkında da bizlere önemli ip uçları vermektedir. Yukarıda belirtilen kaynak kişiden daha önceki dönemlerde alınan bilgilere göre atalarının göçebe kültürün bir getirisi olarak sürekli hayvanları ve kendileri için su kaynaklarını güvenlikleri içinse dağlık ve sık ormanlık alanları takip ettiklerini belirtmektedir.
Daha önce yerleşilen alanların kullanılamamasının sebebini ise güvenli bir alanda yaşayabilme olarak değerlendirmektedir. Bu bilgiler doğrultusunda Osmanlı imparatorluğunun ülke toprakları içerisinde yaşayan Alevilere yaklaşımını örnek olarak verebiliriz.(pir sultan abdal olayı)Yöreye yaklaşık olarak 13.yy’da yerleşen Sinemilli aşireti günümüze kadar varlığını koruyabilmiştir. Bölge ile ilgili olarak bir araştırma yapan Dr Nuri Dersimi Hatıratım adlı eserinde sinemilli aşiretinin 1300-1500’lü yıllarda Elbistan yöresinde yaşadıklarını belirtmektedir. Molebutton köyünde şu anda ikamet eden sülalelerin tarihsel geçmişlerine bakacak olursak köyün ilk kurucuları hakkında daha kesin bilgiler ulaşabiliriz. Xâne xrâva olarak bilinen eski zillihan kalıntıların kaynak olarak alındığında bu kalıntılara en yakın yerleşim alanının, günümüzde Derbent-Alçiçek tarafından geldikleri bilinen Battolar(Molê Batte) ‘’günümüzde molebutton ve ve Alçiçek-Derbent köylerinde yaşayan Dağ soyadlı sülale’’ ye ait yerleşim alanı kalıntılarının bulunması ve yakın çevrede başka yerleşim alanın kalıntılarının bulunmaması Molebutton köyü kurucularının bu sülale olduğunu söyleyebiliriz. Bu dönemde dağınık bir yerleşim tarzının hakim olduğu yörede; günümüzde kullanılan Molebutton köyü yerleşmesini Hûseni Cimbaş’ın’’ Hüseyin KAYA’’ ilk evi inşa etmesiyle kurulduğunu söyleyebiliriz. Daha sonra ki dönemlerde ise köyün diğer sülaleleri yerleşerek bu günkü yapıyı oluşturmuşlardır. Molebutton köyünün şuanda kullanılan yerine en son yerleşenler daha önce xâne düzlüğüne ilk yerleşen mole batte'dir.
Coğrafi Yapısı: Genel olarak orta derecede engebeli bir arazi yapısına sahip olan Molebutton köyü 3.jeolojik dönem kratase formasyonları üzerinde yer alır. Bir iç püskürük (volkanik) dağ olan Nurhak dağlarının bir kolu olan Salavan dağının(2800m) kuzey-kuzeydoğu eteklerinde kurulmuştur. Denizden ortalama yükseltisi 1250 m olan köy Salavan dağının etek döküntüsü durumundaki Kadoş ve Xâne adı verilen dağ eteği ovaları üzerinde yer alır.
İklimi ve Bitki Örtüsü: Molebutton köyünde Akdeniz iklim kuşağında yer almakla birlikte Ilıman karasal iklim özelliklerine sahiptir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. En fazla yağışını ilkbahar mevsiminde alan köyde step türü bitki örtüsü hakimdir. Ayrıca Salavan dağı eteklerinde yeralmakta olan bir koruluğa sahiptir.(orman) Bu koruluk iç Anadolu bölgesinde yer alan antropojen step grubunu yansıtmakta olup yörenin eskiden ormanlarla kaplı olduğunu kanıtlamaktadır. Köyün üst tarafında korunaklı bir alan içerisinde kalan korulukta her mevsim yeşil kalan ve yaprağını dökmeyen Ardıç ve yaprağını kışın döken meşe ağaçları bulunur. Toprakları iklim özelliğini yansıtan kahverengi kestane topraklardır.
Ekonomik Faaliyetler: Molebutton köyünde geçmiş dönemlerden beri kuru tarım ve hayvancılık faaliyeti temel ekonomik faaliyettir. Tarımda nadas uygulamasının yaygın olduğu köyde tarımsal verim oldukça düşüktür. Köyde yetiştirilen başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, colban, fiğ, nohuttur. Bahçe tarımını geliştiği köyde elma, armut, kiraz, ceviz ve kayısı gibi meyveler yetistirilir. Tarım toprakları yaklaşık olarak 3000-5000 dönüme yakın olan köyde tarımdan sonra ikinci ekonomik faaliyet hayvancılıktır. Eskiden beri bölgede sürdürülen hayvancılık faaliyeti iklim etkisine bağlı olarak ilkbahar’da yeşerip, erken gelen yaz kuraklığı sararan kısa boylu ot topluluğu olan Step(Bozkır) lerden dolayı küçükbaş hayvancılıktır.1980’li yıllara hadar yaylacılık şeklinde yapılan bu faaliyet bu gün yerini ahır hayvancılığına bırakmıştır. Geçmiş dönemlerde Küöükbaş hayvancılıkla birlikte sürdürülen büyükbaş hayvancılık faaliyeti günümüzde tamamen son bulmuştur. Diğer yörelerde olduğu gibi molebutton köyü de son dönemlerde farklı ekonomik faaliyetlere yönelmiş durumdadır.(Ticaret, yurt dışı, şirket hayatı……vb.)
Nüfus ve Yerleşme: 1970 yılında yapılan resmi sayımlarda 78 hane 676 nüfus a sahip olan köy çeşitli sebeplerden dolayı ‘’ ekonomi, eğitim, sağlık, güvenlik….vb.’’ yoğun bir iç ve dış göçe uğrayarak neredeyse boşalmış durumdadır.Kışın çoğunluğu yaşlılardan oluşan yaklaşık 70 nüfuslu bir köye dönüşen molebutton yaz döneminde ülke içi ve dışına göç eden insanların köye dönmesiyle nüfus 200’ü aşmaktadır.
İlk yerleşim yeri Xâne ovası olan köy bu dönemde dağınık bir çadır yerleşmesi konumundadır. Yaz döneminde Salavan dağının en yüksek tepesi olan Ziyaret tepe yakınlarında bulunan yaylalara göç eden insanlar kış döneminde ise Holân yaylasına inerek yaşamlarını sürdürürken, cumhuriyetin kurulduğu dönemde ise bugünkü yerine kurularak göçebe hayatına son vererek toplu yerleşim tarzına geçmiştir. Geçmiş dönemde 130 hane olan köy günümüzde ancak 70 hane kadardır. Ayrıca Molebutton Orta köy, Öte köy ve Konhurkân gibi alt mezralara sahiptir. İdari yönden zillihan köyüde molebutton’a bağlı bir alt yerleşim birimi durumundadır.( Hançıplak han obası Zillihan köyü olarak telafuz edilir.)
hançıplaklar köyü 1990 nüfus sayım sonuçları : 482
NOT: Xâne ovasında yer alan Xâne Xırawa tarihi bir kalıntı durumundadır. Salavan dağının en yüksek tepesi konumunda ki Ziyaret tepe ve Havşoyi Butte kutsal sayılan ve adak adanılan yerleridir.
Hazırlayan: Adem Dağ
HANÇIPLAKLAR MUHTARI : ALİ GÜL ÖZDEMİR
2009 Yılı yerel seçimlerinde Hançıplaklar mahallesi Molebutton-zillihan ) Muhtarlığına seçilmiştir
 |
Bu yorumun beslemesine abone olun
Ben Hakan Bulut, hatirlarsin Gökhan'in Lale'nin... Amcaogluyum.
Molebutton hakkindaki yazini okudum, çok enteresan seyler yazmissin.
Bazi seyleri yeni duyuyorum!!!
Molebutton köyüne ilk yerlesenlerden benim bildigim kadariynan, ayni zamanda Molê Butte'de var ve bundan dolayi zamanca o yerlesim alanina Molebutton denilmis!
ZATEN OKADARDA ÖNEMLI DEGIL KIMIN ÖNCE YERLESIP YERLESMEDIGI!!!
ENINDE SONUNDA HEPIMIZ KAç KOLDAN BIRBIRIMIZNEN AKRABAYIZ.
BENIM BABAANNEM'DE BATTOLARDAN.
Hem Molê Batte sadece Buttanlarda yok Daslik'tada varlar, benim Nenem orda dogmus,
Molê Butte'de daha sonra bir büyük bölümü Zerdekese yerlesmis.
Selamlar
Hakan